Սահմանամերձ Բարեկամավանի բնակիչ Գագիկ Մեհրաբյանն ահազանգում է․ «արդեն երրորդ տարին անընդմեջ մեր գյուղը կանգնում է նույն աղետի առաջ»

Բարեկամավան

Տավուշի մարզի Նոյեմբերյան համայնքի սահմանամերձ Բարեկամավան գյուղի բնակիչ Գագիկ Մեհրաբյանը ֆեյսբուքյան իր էջում ահազանգել է գյուղում ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ՝ նշելով, որ արդեն երրորդ տարին անընդմեջ բնակավայրում խոտհունձի աշխատանքները ձախողվում են։

Նրա գրառումն ամբողջությամբ ներկայացնում ենք ստորև.

«Արդեն երրորդ տարին անընդմեջ մեր սահմանապահ Բարեկամավան գյուղը կանգնում է նույն աղետի առաջ՝ խոտհունձի տապալում։

Այս տարի նույնպես ամբողջ խոտը վառվել-փչացել է։ Գյուղում կատաստրոֆիկ տեխնիկայի պակաս կա, իսկ տեղական ու բարձրագույն իշխանությունների կողմից՝ բացարձակ անպատասխանատվություն և անտարբերություն։ Տպավորություն է, որ պատասխանատուներին բացարձակ չի հետաքրքրում սահմանամերձ գյուղի ճակատագիրը։

Ամեն մի պաշտոնյա պետք է հասկանա այս պարզ շղթան.

Չկա տեխնիկա և կազմակերպվածություն, չկա խոտ, գյուղացին չի կարողանում պահել անասունին, ընտանիքի միակ եկամտի աղբյուրը վերանում է, մարդիկ ստիպված թողնում են իրենց տներն ու հեռանում գյուղից։

Մենք ապրում ենք սահմանին։ Բարեկամավանի դատարկվելը հարված է հենց երկրի անվտանգությանը։

Ես արդեն 3 տարի է՝ փորձում եմ ձայնս հասցնել վերևներին։ Նամակներ, դիմումներ, զանգեր՝ ի պատասխան կա՛մ լռություն է, կա՛մ դատարկ ձևական ձևակերպումներ։

Էլ որքա՞ն պիտի սահմանամերձ գյուղերը գոյատևեն ոչ թե պետության աջակցության շնորհիվ, այլ դրան հակառակ։

Դիմում եմ լրատվամիջոցներին, իրավապաշտպաններին և բոլոր մտահոգ քաղաքացիներին. օգնե՛ք բարձրաձայնել այս խնդիրը, թույլ մի՛ տվեք, որ այն լռության մատնվի։ Եկե՛ք, նայե՛ք այն մարդկանց աչքերին, ումից խլում են հայրենի գյուղում ապրելու վերջին հույսը։

Պարոնա՛յք պաշտոնյաներ, ժամանակն է աշխատելու, այլ ոչ թե սահմանի մասին հիշելու միայն ընտրությունից ընտրություն։ Մեզ տեխնիկա է պետք, մեզ խնդրի լուծում է պետք ՀԻՄԱ, քանի դեռ գյուղն ամբողջությամբ չի դատարկվել»։




«Ամենաշատը սիրում եմ աշխատել». առավոտը՝ Արծվաբերդի խաղողի այգիներում

Արևածագի հետ Բերդ համայնքի Արծվաբերդի գյուղի խաղողի այգիներում սկսվում է աշխատանքի ամենաակտիվ ժամերից մեկը։ Օդը դեռ թարմ է, իսկ խաղողի տերևների վրա նստած առավոտյան ցողը տալիս է դաշտերին առանձնահատուկ փայլ։ Այգեգործները հերթական օրն են սկսում՝ շարունակելով տարվա ընթացքում չդադարող հոգատար աշխատանքը։

Տեղացիները նշում են, որ խաղողի մշակությունը այստեղ եկամտի աղբյուր է ու ավանդույթ, որը փոխանցվում է սերնդեսերունդ։ «Ամենաշատը սիրում եմ աշխատել»,- ասում է արծվաբերդցի Վիկտոր Առաքելյանը։

Արծվաբերդի խաղողի այգիները հայտնի են իրենց բազմազանությամբ և բերքատվությամբ։ Տարվա այս շրջանում իրականացվում են հիմնական խնամքի աշխատանքները՝ որթերի կապում, հողի մշակություն և վնասատուների դեմ կանխարգելիչ միջոցառումներ։ Գյուղացիների խոսքով՝ ճիշտ խնամքը վճռորոշ դեր ունի ապագա բերքի որակի համար։

Հեղինակ՝ Հայկ Դոմբրյան։

 

 




«Նման կարկուտ երբեք չենք տեսել». աննախադեպ կարկուտը մեծ վնասներ է հասցրել Նոյեմբերյանի սահմանամերձ գյուղերին

Աննախադեպ կարկուտը մեծ վնասներ է հասցրել Նոյեմբերյանի սահմանամերձ գյուղերին

«Ահավոր էր, նման բան 60 տարվա մեջ չէինք տեսել»․ այսպես են հունիսի 20-ի երեկոյան տեղի ունեցած կարկտահարությունը նկարագրում Նոյեմբերյան համայնքի բնակիչները։

Հունիսի 20-ին՝ ժամը 19:30-ից հետո, Տավուշի մարզում տեղացած ինտենսիվ կարկուտը զգալի վնասներ է հասցրել Նոյեմբերյան համայնքի Ոսկեպար, Բաղանիս, Ջուջևան, Ոսկեվան և Կոթի բնակավայրերին։ Տուժել են այգիները, տնամերձ հողատարածքները, ինչպես նաև բնակելի տների տանիքները։ Քաղաքացիների ահազանգերի հետքերով Տավուշ Մեդիան այցելել է կարկուտից տուժած սահմանամերձ բնակավայրեր՝ տեղում արձանագրելու տարերքի հետևանքներն ու բնակիչների կրած վնասները։

Տուժած բնակավայրերի բնակիչները պատմում են, որ կարկուտը կարճ ժամանակում ոչնչացրել է գյուղատնտեսական մշակաբույսերի զգալի մասը և վնասել բազմաթիվ շինություններ։

Հորդառատ անձրևի և կարկուտի հետևանքով պատճառված վնասների գնահատման նպատակով Նոյեմբերյանի համայնքապետարանում ձևավորվել է հատուկ հանձնաժողով։ Համայնքային և վարչական ներկայացուցիչներն այցելում են տուժած բնակավայրեր, ընդունում քաղաքացիների դիմումներն ու իրականացնում վնասների նախնական գույքագրում։

Բնակավայրերի վարչական նստավայրերում այս օրերին մարդաշատ է։ Բնակիչները հերթագրվում են՝ բնական աղետից կրած վնասները պաշտոնապես արձանագրելու համար։ Վնասների գույքագրումը շարունակվում է, և միայն ամբողջական հաշվառումից հետո հնարավոր կլինի գնահատել տարերքի հասցրած վնասների իրական չափերը։

Հատկանշական է, որ 2026 թվականին Տավուշի մարզում սա կարկուտի առաջին դեպքը չէր։ Նախորդ օրերին կարկուտ էր տեղացել նաև Բերքաբեր, Ոսկեպար և Կիրանց բնակավայրերում։ Իսկ հունիսի առաջին տասնօրյակում անբարենպաստ եղանակային պայմաններից տուժել էին Իջևան համայնքի Խաշթառակ, Լուսաձոր, Սարիգյուղ, Սևքար, Ծաղկավան, Աճարկուտ և Կիրանց բնակավայրերը։

Մինչ վնասների ամբողջական գնահատումն ու հնարավոր աջակցության ծրագրերի հստակեցումը, բնակիչներն արդեն սեփական ուժերով փորձում են վերացնել կարկուտի հետևանքները՝ նորոգելով վնասված տանիքներն ու մաքրելով այգիներն ու տնամերձ տարածքները։

Կարդացեք նաև՝




Բերդավանի անցյալը, ներկան ու արժեքները՝ գյուղի համար գրված հիմներգում

Բերդավանի անցյալը, ներկան ու արժեքները՝ գյուղի համար գրված հիմներգում

Բերդավանի պատմությունը, մարդկանց ազնվությունն ու հարեհասությունը, գյուղի բնության գրավչությունն ու հայրենասիրական ոգին ամբողջացվել են գյուղի համար գրված հիմներգում։ Ստեղծագործության հեղինակը վաստակաշատ մանկավարժ, Բերդավանի բնակիչ Սամսոն Խոջոյանն է, որի նախաձեռնությամբ և ջանքերով էլ ստեղծվել է գյուղի հիմնը։

Երաժշտության հեղինակը Նաիրա Ներսիսյանն է, իսկ գործիքավորումը կատարել է Գևորգ Հակոբյանը։ Հիմներգում արտացոլված են սահմանապահ գյուղի անցած ճանապարհը, նրա դիմագրաված դժվարությունները, հայրենիքին տված անվանի զավակներն ու վաղվա օրվա հանդեպ հավատը։

«Ապրիր հավերժ, մեր Բերդավան» կրկներգը հնչում է որպես սիրո և հավատարմության խոստում հայրենի գյուղին։ Երգի տողերում Բերդավանը ներկայացվում է որպես լեռների գոգում ծվարած, կենսունակ ու ամուր բնակավայր, որը, հաղթահարելով ժամանակի փորձությունները, շարունակում է պահպանել իր ոգին և արժեքները։ Հիմներգը կոչված է միավորելու տարբեր սերունդներին, ամրապնդելու համայնքային ինքնությունն ու նորովի արժևորելու հայրենի օջախի հանդեպ սերն ու նվիրվածությունը։




«Ես ցույց եմ տալիս աշխարհն այնպես, ինչպես ես եմ տեսնում ու զգում»․ Հայկ Դոմբրյան

«Բոլորս էլ մեր հոգու խորքում ասելիք ունենք և, որպես ստեղծագործողներ, արվեստի միջոցով կարողանում ենք պատմել մարդկանց։ Ես ցույց եմ տալիս աշխարհն այնպես, ինչպես ես եմ տեսնում ու զգում։ Լուսանկարն իմ հայացքն է աշխարհի, մարդու և ժամանակի մասին» Հայկ Դոմբրյան

Վերջերս Տավուշ Մեդիայի թղթակից Հայկ Դոմբրյանը հաղթել է միջազգային լուսանկարչական մրցույթում, որին մասնակցել են 5 երկրների 957 լուսանկարիչներ՝ ներկայացնելով ավելի քան 3700 լուսանկար։ Մեր գործընկեր Հայկը նշում է, որ այդ հաղթանակը լավ հնարավորություն է իր համար՝ շարունակելու զարգանալ մասնագիտության մեջ, խորացնել փորձն ու նորովի ներկայացնել մարդկային պատմությունները։

Տեսանյութում Հայկը պատմում է իր անցած ճանապարհի, մասնագիտության հանդեպ նվիրումի և գալիք ծրագրերի մասին, որոնք արդեն ուրվագծվել են նրա ստեղծագործ մտքում։

Հայկ Դոմբրյանը Տավուշի մարզի սահմանամերձ Արծվաբերդ գյուղից է։ Նա Տավուշ Մեդիայի երիտասարդ թղթակիցներից է, ով պարբերաբար ներկայացնում է տավուշյան գեղեցիկ պատմություններն ու նախաձեռնությունները։ Նրա և մեր բոլոր թղթակիցների աշխատանքները դիտեք այստեղ։

Կարդացեք նաև՝

 




«Աշխարհի համերը»՝ Կոթիի դպրոցում

Կոթիի միջնակարգ դպրոցում կայացել է «Աշխարհի համերը» խորագիրը կրող խոհանոցային և մշակութային ինքնատիպ մրցույթ-փառատոնը, որը համախմբել էր դպրոցի աշակերտներին և ուսուցիչներին՝ տարբեր երկրների մշակույթն ու խոհարարական ավանդույթները ներկայացնելու շուրջ։

Միջոցառման շրջանակում դպրոցի 7-ից 12-րդ դասարանների աշակերտական թիմերը, ինչպես նաև ուսուցիչների հատուկ հավաքական թիմը, ստեղծարար և յուրօրինակ ձևաչափով ներկայացրել են Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Իսպանիայի, Մեքսիկայի, Ուկրաինայի և Ռուսաստանի ավանդական խոհանոցը, պատմությունը, մշակույթն ու ազգային առանձնահատկությունները։

Մրցույթ-փառատոնի ընթացքում մասնակիցները ցուցադրել են ոչ միայն խոհարարական հմտություններ, այլև իրենց գիտելիքներն ու ստեղծարար մոտեցումները՝ ներկայացնելով տարբեր ժողովուրդների ավանդույթներն ու մշակութային արժեքները։

Նախաձեռնության նպատակն էր սահմանամերձ համայնքի երեխաների շրջանում խթանել թիմային աշխատանքը, զարգացնել ստեղծարար մտածողությունը, ամրապնդել միջմշակութային հաղորդակցությունն ու ընդլայնել աշխարհաճանաչողությունը։ Միաժամանակ, միջոցառումը նպաստել է համայնքային կյանքի աշխուժացմանն ու դպրոց-համայնք համագործակցության ամրապնդմանը։

Միջոցառման մասին ավելին՝ Հրանուշ Անանյանի տեսանյութում։




«Կարմիր էջեր՝ կանաչ ապագայի համար». Այգեձորի դպրոցականների բնապահպանական նախագիծը

Տավուշի մարզի Այգեձոր գյուղի միջնակարգ դպրոցի 9-րդ դասարանի աշակերտները ներկայացրել են «Կարմիր էջեր՝ կանաչ ապագայի համար» խորագիրը կրող նախագծային աշխատանքը՝ աշխարհագրություն առարկայի շրջանակում։ Նախագիծը նվիրված էր Տավուշի մարզի Կարմիր գրքում գրանցված բույսերի և կենդանիների պահպանության կարևորությանը։

Ամիսներ շարունակ աշակերտները, ուսուցչի աջակցությամբ, ուսումնասիրել և հետազոտել են Տավուշի մարզի Կարմիր գրքում ընդգրկված բուսական ու կենդանական աշխարհը։ Աշխատանքի ընթացքում նրանք իրականացրել են հարցումներ, հավաքագրել տեղեկություններ և այդ ամենի հիման վրա ստեղծել գիրք, որը ներկայացնում է Տավուշի բնաշխարհը և դրա պահպանության կարևորությունը։ Գիրքը հասանելի է նաև առցանց տարբերակով, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի լայն լսարանի ծանոթանալ կատարված աշխատանքին։

Նախագծի շրջանակում դպրոցականները պատրաստել են նաև տեղեկատու գրքույկ և պաստառ, որոնց միջոցով փորձել են բարձրացնել հանրային իրազեկվածությունը բնապահպանական խնդիրների և վայրի բնության պահպանության անհրաժեշտության վերաբերյալ։

Աշակերտներն իրենց աշխատանքները ներկայացրել են ներկաներին՝ ընդգծելով, որ բնության պահպանության գործում յուրաքանչյուր մարդ կարող է ունենալ իր փոքր, բայց կարևոր ներդրումը։




Չորաթանի հանդարտ առօրյան

«Գյուղի օդը՝ մաքուր, աղմուկը՝ քիչ, բնություն՝ գեղեցիկ»․ այսպես են նկարագրում սահմանամերձ Չորաթանը հենց գյուղի բնակիչները։

Չորաթանի հանդարտ առօրյան՝ Տավուշ Մեդիայի թղթակից Հայկ Դոմբրյանի տեսանյութում։




Սահմանազատման հնարավոր սցենարները․ փորձագետի վերլուծությունը

2025 թվականին Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանազատման հանձնաժողովները հայտարարեցին, որ աշխատանքները կշարունակվեն հյուսիսային հատվածից՝ Հայաստան-Ադրբեջան-Վրաստան սահմանների հատման կետից։ Սահմանազատման գործընթացի շուրջ ձևավորվեցին տարբեր սպասումներ, սակայն համաձայնությունը դեռևս հողի վրա արտացոլված չէ։ Թեմայի վերաբերյալ քննարկումների համատեքստում տարածաշրջանային անվտանգության փորձագետ Սամվել Մելիքսեթյանի գնահատմամբ մտնում է նոր փուլ՝ մի քանի հնարավոր սցենարներով։

Քննարկվող մոտեցումներից մեկը վերաբերում է ենթակառուցվածքներին․ այն ճանապարհները, որոնք կարող են անցնել վիճահարույց տարածքներով, պետք է ունենան փոխարինող տարբերակներ՝ հնարավոր ռիսկերից խուսափելու համար։

Փորձագետի դիտարկմամբ՝ այս փուլում արագ փոփոխություններ չեն սպասվում․ գործընթացի ակտիվացումն առավել հավանական է ընտրություններից հետո։

 

Դիտեք նաև՝

Նախագիծը պատրաստվել է «HEKS/EPER» և «Brot für die Welt» բարեգործական հիմնադրամների աջակցությամբ Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոնի կողմից իրականացվող «Որակյալ լրագրությունը՝ հակամարտությունների վերափոխման գրավական» ծրագրի շրջանակում:

Նախագծում արտահայտված մտքերը պատկանում են հեղինակին և կարող են չարտացոլել HEKS/EPER-ի, «Brot für die Welt»-ի և ՄՆԿ-ի տեսակետները։

 




Կյանքը սահմանին․ ինչպես են ապրում Տավուշի գյուղերն այսօր

Վազաշենը, Այգեհովիտը, Պառավաքարը Տավուշի մարզի սահմանամերձ հարևան գյուղերից են… 2025 թվականին Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանազատման հանձնաժողովները հայտարարեցին, որ աշխատանքները կշարունակվեն հենց այստեղից՝ Հայաստան-Ադրբեջան-Վրաստան սահմանների հատման կետից։ Տավուշի մարզում սկիզբ առած սահմանազատման գործընթացը, փաստացի, պետք է շարունակվի դարձյալ Տավուշից՝ այն հատվածից, որտեղ հատվում են Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի սահմանները։ Եթե նախորդ դեպքում՝ 2024 թվականին, կողմերը կենտրոնացած էին առանձին գյուղամերձ հատվածների և ճանապարհների ճշգրտման վրա, ապա այժմ խոսքն արդեն ավելի լայն՝ ամբողջ տարածաշրջանի սահմանային իրավիճակի մասին է։

Բերդ համայնքի Պառավաքար գյուղն անմիջապես սահմանակից է Ադրբեջանին․ այն գտնվում է մայրաքաղաք Երևանից 178 կմ, իսկ պետական սահմանից՝ ընդամենը մոտ 2 կմ հեռավորության վրա։ Գյուղը բազմիցս ենթարկվել է հրետակոծությունների և ռմբակոծությունների։ Թեպետ վերջին տարիներին գյուղի ուղղությամբ սահմանային միջադեպեր չեն արձանագրվել, այնուամենայնիվ, անվտագության հարցն այստեղ դեռ առաջնային է։
Պառավաքարում այսօր բնակվում է մոտ 1700 մարդ։ Գյուղը հայտնի է իր խաղողի և այգեգործական ավանդույթներով, սակայն սահմանային լարվածության պատճառով բնակիչների մի մասը տարիներ շարունակ զրկված է սեփական հողերը լիարժեք մշակելու հնարավորությունից։ Չնայած անվտանգային մշտական ռիսկերին՝ այստեղ մարդիկ շարունակում են ապրել, մշակել տնամերձ հողատարածքները ու պահպանել գյուղի կենսունակությունը։

Պառավաքարում գարնանային գյուղատնտեսական աշխատանքներն են ընթանում։
Սահմանամերձ լինելու պատճառով գյուղի շուրջ 1400 հեկտար հողատարածք արդեն 3 տասնամյակ շարունակ գտնվում է ադրբեջանական վերահսկողության կամ էլ անմիջական դիտարկման տակ, ինչի հետևանքով սահմանափակվել են գյուղատնտեսական աշխատանքները։ Խորհրդային տարիներին Պառավաքարը հայտնի էր հատկապես խաղողագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ․ այստեղ նույնիսկ գործել է գինու արտադրամաս։

Տավուշում դժվար է գտնել մի գյուղ, որը պատերազմի հետք չի կրել։ Այս գյուղերն իրենց պատմության մեջ բազմիցս առերեսվել են սահմանային լարվածությանը։ Ժամանակ առ ժամանակ տեղեկատվական դաշտում ակտիվորեն շրջանառվում են տարբեր, հաճախ չհաստատված տեղեկություններ։ Դրանք հիմնականում վերաբերում են հնարավոր տարածքային զիջումներին, գյուղամերձ ճանապարհների կարգավիճակի փոփոխությանը, նոր սահմանային գծերի անցկացման տարբերակներին կամ էլ սահմանային իրավիճակի փոփոխությանը։

Սահմանազատման թեմայի շուրջ տարածվող կեղծ լուրերը հատկապես զգայուն են սահմանամերձ բնակչության համար, դրանք լրացուցիչ տագնապ են առաջացնում, խորացնելով առկա անհանգստության ու անորոշության զգացումը։ Սահմանին մոտ լինելն ազդեցություն ունի նաև մարդկանց աշխատանքի և եկամուտների վրա։

Տավուշի սահմանամերձ գյուղերում մարդիկ ապրում են իրենց սովորական առօրյայով՝ մշակում են հողը, հետևում եղանակին ու միաժամանակ՝ սահմանին։ Այստեղ սահմանային ցանկացած փոփոխություն կամ հայտարարություն առաջին հերթին ընկալվում է առօրյա կյանքի տեսանկյունից՝ ինչ ազդեցություն այն կարող է ունենալ մարդկանց անվտանգության, աշխատանքի և վաղվա օրվա վրա։

Նախագիծը պատրաստվել է «HEKS/EPER» և «Brot für die Welt» բարեգործական հիմնադրամների աջակցությամբ Մեդիա նախաձեռնությունների կենտրոնի կողմից իրականացվող «Որակյալ լրագրությունը՝ հակամարտությունների վերափոխման գրավական» ծրագրի շրջանակում:

Նախագծում արտահայտված մտքերը պատկանում են հեղինակին և կարող են չարտացոլել HEKS/EPER-ի, «Brot für die Welt»-ի և ՄՆԿ-ի տեսակետները։