«Փայտը ինձ համար պարզապես նյութ չէ․ աշխատելիս դու ոչ թե ստեղծում ես ինչ-որ նոր բան, այլ բացահայտում ես այն, ինչ արդեն կա նրա մեջ՝ գույնը, կառուցվածքը, պատմությունը»,- ասում է Հայկարամ Ղալումյանը՝ «ՍՔԱՅ ՆԵԹ՝ Հմտություններ և գիտելիքներ երիտասարդների զորեղացման համար» ծրագրի մասնակիցն ու ենթադրամաշնորհ ստացողը, ով իր գործունեությամբ կարողացել է համայնքում իրական փոփոխություններ բերել։
«ՍՔԱՅ ՆԵԹ՝ Հմտություններ և գիտելիքներ երիտասարդների զորեղացման համար» ծրագիրը իրականացվում է «Վորլդ Վիժն Հայաստան»-ի կողմից՝ Եվրոպական միության ֆինանսական աջակցությամբ, «Իրիս բիզնես ինկուբատոր»-ի, «Վորլդ Վիժն Վրաստան»-ի և «Միլենիում ուսուցման և զարգացման ինստիտուտ»-ի հետ համագործակցությամբ։
Հայկարամը ծնվել է Դիլիջանում, սակայն ընտանեկան հանգամանքներից ելնելով՝ տեղափոխվել է Երևան, որտեղ անցել են նրա մանկությունն ու պատանեկությունը։ Սկզբում նա հետաքրքրված էր արվեստով, հետագայում՝ նաև ճարտարապետությամբ, սակայն տարբեր պատճառներով բարձրագույն կրթություն այդ ուղղություններով չի ստացել։
2019 թվականին նա վերադառնում է Դիլիջան և որոշում ձևավորել իր ստեղծագործական ուղին։ Փայտարվեստի նկատմամբ հետաքրքրությունը նոր չէր․ դեռ 2012 թվականից զբաղվել է փորագրությամբ, իսկ տարիների ընթացքում այդ հետաքրքրությունը վերածվել է ընտանեկան բիզնեսի։
Հայկարամը որոշում է Դիլիջանում գտնվող իրենց պապական տունը, որը երկար ժամանակ փակ էր, վերածել ոչ միայն իր աշխատանքային տարածքի, այլև համայնքի համար օգտակար կենտրոնի։ «Մտածում էի՝ ինչու այս տարածքը չկենդանացնել և դարձնել մի վայր, որտեղ կարող եմ ստեղծագործել, բայց նաև օգտակար լինել ուրիշներին»,- ասում է Հայկարամը։
Հիմա նա ստեղծել է Ghalums Home կենտրոնը։
Առաջին պատվերը
Առաջին լուրջ պատվերը յոգայի կենտրոնի համար աթոռներ պատրաստելն էր։ Պատվերը տվել էր քույրը, սակայն դրանք սովորական աթոռներ չէին․ պետք է ունենային հատուկ դիզայն և չափեր։ Թեև այդ պահին դեռ չուներ բավարար փորձ և անհրաժեշտ գործիքներ, նա ընդունեց այս փորձությունը։ Երկար ուսումնասիրություններից, փորձերից և սխալներից հետո նրան հաջողվեց իրականացնել պատվերը, որը դարձավ նրա գործունեության կարևոր մեկնարկային փուլերից մեկը։
Հայկարամի պապը դարբին է եղել՝ մարդ, ով իր ձեռքի աշխատանքով արժեք է ստեղծել։ Պապիկից ժառանգած սերը արհեստի նկատմամբ այսօր Հայկարամը վերածում է իր մասնագիտական ուղու՝ համադրելով ավանդական հմտությունները ժամանակակից մտածողության հետ։
2024 թվականին նա ստանում է մասնագիտական կրթություն կահույքագործության ոլորտում և սկսում զբաղվել ավելի լայնածավալ արտադրությամբ՝ ստեղծելով խոհանոցային և ննջասենյակային կահույք։ Հետագայում համագործակցության առաջարկ է ստանում Մարգահովիտի գիտակրթական կենտրոնից՝ իրականացնելով նաև վերականգնման (ռեստավրացիոն) աշխատանքներ։
Ռեստավրացիան նրա համար պարզապես վերանորոգում չէ։ Դա նյութի պատմությունը հասկանալու և պահպանելու գործընթաց է։ Երբ աշխատում է հին դռների կամ կահույքի հետ, հաճախ բացահայտում էթաքնված շերտեր՝ վնասված հատվածներ, տարիների ընթացքում ձևավորված փոփոխություններ։ Նրա մոտեցումն է ոչ թե ամբողջությամբ փոխել, այլ հնարավորինս պահպանել սկզբնական նյութը։ Երբեմն աշխատանքը վերածվում է իրական հետազոտության․ նա փորձարկում է տարբեր նյութեր՝ լավագույն լուծումը և գույնը գտնելու համար։
«ՍՔԱՅ ՆԵԹ-ը իմ կյանքում»
«ՍՔԱՅ ՆԵԹ ծրագրի մասին իմացել եմ ընկերներիս միջոցով։ Դա դրամաշնորհային առաջին ծրագիրն էր, որին մասնակցեցի։ Սկզբում որոշակի վախեր կային, բայց նպատակս ավելի մեծ էր՝ զարգացնել մեր համայնքը և օգտակար լինել դրան։ Ծրագրի ընթացքում ձեռք բերեցի գիտելիքներ մարքեթինգի, ֆինանսների կառավարման և վաճառքների կազմակերպման ոլորտներից, ինչպես նաև սովորեցի ավելի լավ հասկանալ իմ թիրախային լսարանին»,- նշում է Հայկարամը։
Ծրագրին մասնակցելուց հետո նա դարձավ այն երիտասարդներից մեկը, որոնք ենթադրամաշնորհստացան։ Դրա շնորհիվ նա կարողացավ ձեռք բերել անհրաժեշտ գործիքներ՝ սղոց, կոմպրեսոր և այլ սարքավորումներ, որոնք հնարավորություն տվեցին ընդլայնել գործունեությունը և ներգրավել նոր պատվերներ։
«Ծրագրի կարևոր բաղադրիչներից մեկը սոցիալական ազդեցությունն է, որը մեզ համար ունի առանձնահատուկ նշանակություն։ Նպատակ ունենք երեխաներին փոխանցել արհեստագործական գիտելիքներ՝ խթանելով նրանց ստեղծարարությունն ու գործնական հմտությունները։ Այդ նպատակով մեր տանը ստեղծել ենք հարմարավետ և ոգեշնչող միջավայր, որտեղ երեխաները կարող են անվճար սովորել փայտամշակում՝ ձեռք բերելով ոչ միայն մասնագիտական հմտություններ, այլև ինքնավստահություն ու ստեղծագործ մտածողություն»,– նշում է Հայկարամը։
Հայկարամին օգնում են նաև իր հարսնացուն՝ Անի Ղալումյանը, և ընկերը՝ Վազգեն Միտոյանը, ովքեր աջակցում են մարքեթինգային աշխատանքներում և պատվերների կազմակերպման գործընթացում։
Նպատակը միայն զարգացումը չէ
Հայկարամի նպատակը միայն արտադրությունը զարգացնելը չէ․ նա ձգտում է կատարելագործել մեխանիզմները, ներդնել նոր տեխնոլոգիաներ, բայց, միևնույն ժամանակ, պահպանել ձեռագործ աշխատանքի արժեքը։ Նրա տեսլականում կարևոր տեղ ունի նաև արտաքին շուկա դուրս գալը՝ ցույց տալու, որ հայկական մշակույթը ոչ միայն պահպանվում է, այլև շարունակում է զարգանալ։
«Մենք չենք ցանկանում պարզապես արտադրանք ստեղծել։ Մեզ համար կարևոր է, որ այն, ինչ անում ենք, կապ ունենա միջավայրի, մարդկանց ու մշակույթի հետ, լինի ոչ միայն կոմերցիոն աշխատանք, այլևունենա իր պատմությունը»,- ասում է Հայկարամը։
Նաև նշում է, որ իրենց գործունեության հիմքում ավանդական արհեստի արժեքների պահպանումն է․ ժամանակակից մեքենայացված արտադրության պայմաններում նրանք փորձում են չկորցնել ձեռքի աշխատանքի յուրահատուկ «էներգիան»։
«Այսօր շատ հեշտ է ամեն ինչ փոխարինել մեքենայացված արտադրությամբ, բայց այդ դեպքում կորցնում ենք ձեռքի աշխատանքի էներգիան։ Մեզ համար կարևոր է, որ ձեռագործի մշակույթը չկորչի»,- ընդգծում է նա։
Հայկարամի խոսքով, յուրաքանչյուր նյութ ունի իր պատմությունը, որը պետք է բացահայտել, ոչ թե վերացնել։
«Երբ դու վերցնում ես փայտը, դա պարզապես նյութ չէ։ Այն պատմություն ունի՝ իր շերտերով, իր ձևավորմամբ։ Եվ աշխատելիս՝ դու ոչ թե ջնջում ես այդ ամենը, այլ փորձում ես ընդգծել»,- նշում է Հայկարամը։
Նա հավելում է, որ նույն մոտեցումն է կիրառում նաև հին իրերի հետ աշխատանքում․ նպատակը ոչ թե ամբողջությամբ փոխելն է, այլ պահպանել դրանց սկզբնական արժեքը։
«Մարդիկ հաճախ ուզում են պարզապես «նորացնել» իրերը, բայց իրականում դրանք պատմություն ունեն, որը պետք է պահպանել։ Մենք փորձում ենք հնարավորինս պահպանել դրանց սկզբնական տեսքն ու արժեքը»,- ասում է նա։
Արհեստանոցը
Հայկարամը մեծ կարևորություն է տալիս նաև համայնքի ներգրավվածությանը՝ իր գործունեությունը դարձնելով բաց և հասանելի բոլորի համար։ Նրա նպատակն է, որ աշխատանքը չսահմանափակվի միայն արտադրամասով, այլ մարդիկ հնարավորություն ունենան տեսնել, հասկանալ և նույնիսկ մասնակցել ստեղծման գործընթացին։
«Մեզ մոտ հաճախ գալիս են երեխաներ, երիտասարդներ, ովքեր առաջին անգամ են փայտի հետ աշխատում։ Սկզբում դա նրանց համար պարզապես հետաքրքիր փորձ է, բայց հետո սկսում են հասկանալ, թե որքան խորություն ունի այդ ամենը։ Մենք փորձում ենք նրանց ցույց տալ, որ արհեստը միայն հմտություն չէ, այլ նաև մտածելակերպ»,– ասում է Հայկարամը։
Ամփոփում
Հայկարամի պատմությունը միայն մեկ երիտասարդի հաջողության մասին չէ։ Դա պատմություն է այն մասին, թե ինչպես կարող են գիտելիքը, աջակցությունը և ներքին մոտիվացիան վերածվել իրական փոփոխության՝ համայնքում, մարդկանց մտածողության մեջ և մշակույթի պահպանման գործում։
«ՍՔԱՅ ՆԵԹ» ծրագիրը նրա համար դարձավ ոչ միայն նոր հմտություններ ձեռք բերելու հնարավորություն, այլև մտածողության փոփոխության կարևոր փուլ․ այն օգնեց իր գործունեությանը նայել ավելի համակարգված, հասկանալ շուկայի պահանջները և աշխատանքը դիտարկել ոչ միայն որպես արհեստ, այլև որպես զարգացող բիզնես և համայնքային ազդեցություն ունեցող նախաձեռնություն։
Այսօր նրա արհեստանոցը պարզապես աշխատանքային տարածք չէ․ այն մի վայր է, որտեղ անցյալը հանդիպում է ներկային, իսկ ձեռքի աշխատանքը վերածվում է պատմության, որը շարունակվում է նոր սերունդների միջոցով։
