https://www.facebook.com/watch/?v=1425370678713291&rdid=jV5OehmOdfoqdatY

Մհեր Խաչինյան, Գանձաքար, Իջևան

Հասմիկ Միրզոյան, Այգեձոր, Բերդ

Տավուշի մարզը գտնվում է Հայաստանի Հանրապեության տարածքի հյուսիս-արևելյան հատվածում: Մարզը հարավ-արևելքում և հարավում սահմանակից է Գեղարքունիքի և Կոտայքի մարզերին, արևմուտքում` Լոռու մարզին և պետական սահմանով` Վրաստանին, հյուսիսում և արևելքում` Ադրբեջանին: Մարզի կենտրոնով դեպի հյուսիս-արևելք հոսում է Աղստև գետը: Ծովի մակարդակին ամենամոտ կետը (Հայաստանի Հանրապեության ռելիեֆի ամենացածր կետը) գտնվում է Դեբեդավան գյուղի մոտ`390 մ, ամենաբարձր կետը Միափորի լեռնաշղթայի Մուրղուզ լեռն է` 2 993 մ:

Տավուշի մարզը տարածվում է Փոքր Կովկասի լեռնաշղթաների արտաքին շարի վրա (Վիրահայոց, Գուգարաց և Միափորի լեռներ): Գտնվում է Հայաստանի Հանրապեության չափավոր խոնավ տարածաշրջանում: Արևափայլքի տարեկան տևողությունը 1 900 -2 100 ժամ է, անարև օրերի թիվը՝ 65: Ամառները լինում են տաք, ձմեռները` մեղմ: Գետերը պատկանում են Կասպից ծովի (Կուր գետի) ավազանին և սնվում են հալոցքային, ստորերկրյա և անձրևային ջրերից:

Բնական լիճը` Դիլիջանի մոտ գտնվող Պարզ լիճն է: Այստեղ են գտնվում Ջողազի, Հախումի, Տավուշի, Այգեձորի և Իջևանի արհեստական ջրամբարները: Մարզի ընդհանուր մակերեսի 40.3%-ը զբաղեցնում են խառն անտառները, որոնք աչքի են ընկնում բուսական և կենդանական աշխարհի բազմազանությամբ: Բնության նախաստեղծ վիճակի պահպանության, առավել հարստացման և տեղական պայմաններում նոր տեսակների ստացման նպատակով Աղստևի ավազանում ստեղծված են Դիլիջանի պետական արգելոցը և Իջևանի անտառային այգին: Մարզի և հատկապես Աղստևի հովտի բնակլիմայական պայման-ները (մեղմ կլիմա, թթվածնով հարուստ լեռնային մաքուր օդ, հանքային բուժիչ ջրեր, անտառներ, դեղաբույսերով հարուստ լեռնաշխարհ) չափազանց նպաստավոր են բնակչության հանգստի կազմակերպման, առողջության վերականգնման և միջազգային տուրիզմի զարգացման համար:

Խաչվերացի տոնի առթիվ, Այգեձորի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցում մատուցվեց Սուրբ պատարագ։ Պատարգը մատուցել է գյուղի հոգևոր հովիվ Տեր Բարսեղ քահանա Մկրտչյանը։

Խաչվերացի տոնը Հայ Առաքելական Եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից վերջինն է։ Այն խորհրդանշում է Տիրոջ խաչի փառավորումը և հիշեցնում, որ խաչը, որ մի ժամանակ եղել է տառապանքի ու մահվան նշան, վերածվել է հաղթանակի, կյանքի և փրկության խորհրդանիշի։

Պատարագից հետո հավատացյալները իրենց հետ տարան օրհնված ռեհանի ճյուղեր։ Ռեհանը, որը ավանդաբար կապված է խաչի հայտնության պատմության հետ, հավատացյալներին հիշեցնում է Տիրոջ խաչի կենդանարար զորությունը և խորհրդանշում աղոթքի ու մաքրության բույրը քրիստոնյայի կյանքում։

Հեղինակ՝ Տավուշ Մեդիայի թղթակից Անահիտ Մակյան

Խաչվերացը Հայ Առաքելական եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից վերջինն է ու տոնվում է ի հիշատակ Քրիստոսի խաչափայտի՝ պարսկական գերությունից Երուսաղեմ վերադարձի և Գողգոթայում կանգնեցման։ Այստեղից էլ տոնը կոչվում է Խաչվերաց։

Տոնն այս տարի նշվեց սեպտեմբերի 14-ին. Տավուշի թեմի եկեղեցիներում ու վանքերում Խաչվերացի տոնին մատուցվեց պատարգ, մեկնաբանվեց տոնի խորհուրդը. այն նախևառաջ հարությամբ նորոգվելու խորհուրդն ունի և ըստ Գրիգոր Տաթևացու՝ Խաչը դարձավ երկնքի և երկրի միջև եղած վիհը միացնող կամուրջը, «դրախտի դռները բացողն ու երկնային արքայությունը որպես ժառանգություն տվողը»։

Խաչվել ու հաղթել, մահանալ ու հավիտենական ապրել։ Խաչը հիշեցնում է, որ հարկավոր է կռվել, բայց արդար պատերազմ վարել, քանի որ «Դու կհաղթես այս պատերազմում, որովհետև քո գործն արդար է»։

Սեպտեմբերի 13-ին, ժամը 06։44-ին Տավուշի մարզային փրկարարական վարչության ճգնաժամային կառավարման կենտրոն ահազանգ է ստացվել, որ Դիլիջան քաղաքի ԲԿ-ի մոտակայքում այրվում է հյուրատուն:

Դեպքի վայր է մեկնել ՆԳՆ ՓԾ մարզային փրկարարական վարչության հրշեջ-փրկարարական ջոկատից երկու մարտական հաշվարկ։

Պարզվել է, որ հրդեհը բռնկվել է Սայաթ-Նովայի փողոցում գտնվող ռեստորանային համալիրի տանիքում (մոտ 200 քմ):

Հրդեհը մեկուսացվել է ժամը 07:50-ին, մարվել՝ 09:09-ին: Այրվել են տանիքի մոտ 25 քմ հատվածը և ձեղնահարկը (մոտ 25 քմ):

Փրկարարներն իրականացրել են տանիքի կառուցատարրերի մաքրման աշխատանքներ:
Կանխվել է  հրդեհի տարածումը դեպի ռեստորան։

Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության 2026 թվականի եվրոպական ընտրական մրցաշարի Հայաստան-Պորտուգալիա և Հայաստան-Իռլանդիա հանդիպումների ժամանակ մարզադաշտը նաև երազանքների իրականացման վայր էր «Հույսի կամուրջ» ՀԿ սաների համար։ Կազմակերպության՝ «Ֆուտբոլ` հանուն հավասար հնարավորությունների» նախագծի մասնակից-երեխաները Տավուշից, Հայաստանի այլ մարզերից ներկա գտնվելով ֆուտբոլային հանդիպումներին ուղեկցեցին ֆուտբոլիստներին «Հանրապետական» մարզադաշտ և մասնակցեցին ազգային օրհներգի կատարմանը։

Երեխաների համար սա առաջին անգամն էր, երբ նրանք կանգնեցին նման մեծ խաղադաշտում՝ միասին ազգային հավաքականի ֆուտբոլիստների հետ, այդ թվում նաև աշխարհի հայտնի ֆուտբոլիստների՝ Կրիշտիանու Ռոնալդուի, Բրունո Ֆերնանդեսի, Դիոգո Կոստայի և այլոց կողքին։

«Ես երբեք չէի պատկերացրել, որ կհանդիպեմ Ռոնալդուին ու կանգնած կլինեմ նման  խաղադաշտում, – ասում է 13-ամյա Մանեն Դիլիջան քաղաքից, – դա կարծես երազանք էր, որ դարձավ իրականություն»:

«Անսպասելի էր, ամեն ինչ այնքան իրական թվաց, կարծես ֆիլմում ենք, – պատմում են Վահե և Վոլոդյա եղբայրները, – մենք տեսանք սիրելի ֆուտբոլիստներին ու նրանց հաղթանակ մաղթեցինք»։

Երեխաների մասնակցությունը ավելացրեց հանդիպումների յուրահատուկ մթնոլորտը. դաշտը լցված էր ոգևորությամբ, իսկ մարզադաշտի հանդիսատեսը ևս սկսեց զգալ երեխաների էներգիան և ոգևորությունը։ «Հույսի կամուրջ» կազմակերպության համար  նման նախաձեռնությունները կարևոր են երեխաների սոցիալական ներառման տեսանկյունից, նաև հանրության համար, քանի որ նրանք տեսնում են, թե ինչպես մեծ երազանքները կարող են իրականություն դառնալ։ Երեխաների հուզմունքը, ժպիտները դարձել են գեղեցիկ հիշողություններ, որ ամեն անգամ կամուրջ կլինեն փոքր քայլերից դեպի մեծ երազանքներ տանող ճանապարհին։

Կարդացեք նաև՝

Տավուշի մարզի Դովեղ գյուղի երեխաներն այս ուսումնական տարին ևս նոր դպրոցում չեն սկսել։ Դպրոցի շինարարությունը, որը մեկնարկել էր դեռ 2020 թվականին, հինգ տարի անց էլ չի ավարտվել։ Թեև իշխանությունները պնդում են, որ շինարարությունը «ակտիվ փուլում է», այդուհանդերձ, այն ավարտին հասցնելու վերջնաժամկետը շարունակում է անորոշ մնալ։

«Փաստերի ստուգման հարթակն» ուսումնասիրել է Դովեղի դպրոցի կառուցման շուրջ հնգամյա ոդիսականը։

Դպրոցի շինարարության մեկնարկը

Ամեն ինչ սկսվել է 2020 թվականին․ գյուղի միջնակարգ դպրոցի շենքի կառուցապատումն իրականացնելու համար Քաղաքաշինության կոմիտեն բաց մրցույթ է հայտարարել, որին մասնակցել է երեք ընկերություն։

«Կանժիլստրոյ» ՍՊԸ — 743 մլն 233 հազար դրամ
«Գևորգյան և Ներսիսյան» ՍՊԸ — շուրջ 900 մլն դրամ
«Տ-քնսթրաքշն» ՍՊԸ — 1,1 մլրդ դրամ

Հաղթել է «Կանժիլստրոյը», որի հետ պայմանագիր է կնքվել 2020 թվականի նոյեմբերի 26-ին՝ 743 մլն դրամով։

Սակայն շինարարությունը փաստացի սկսվել է միայն երկու տարի անց՝ 2022 թվականի դեկտեմբերին։

Ինչո՞ւ է ձգձգվել դպրոցի շինարարությունը

FIP.am-ը հարցմամբ դիմել էր Քաղաքաշինության կոմիտե ու հետաքրքրվել՝ ինչո՞ւ է երկու տարի շարունակ ձգձգվել շինարարական աշխատանքների մեկնարկը։ Պարզվում է՝ մինչև գնման մրցույթը և շինարարական կազմակերպության ընտրությունը, դպրոցի տեղանքի խորքային ուսումնասիրություն չի կատարվել, առաջացել են բարդություններ, ինչի հետևանքով էլ շինարարության մեկնարկը ձգձգվել է։

«Դպրոցի կառուցման համար համայնքն առաջարկել էր տարածք՝ մասնատված մի քանի հողամասերի, սակայն հետագայում համայնքը կատարել է հողամասի սահմանների ճշտում։ Արդյունքում առաջացել է նոր սահմաններով հողամասում նախագիծը տեղակապելու անհրաժեշտություն։ Այդ նպատակով դպրոցի մասնաշենքերի ու մարզադաշտի դիրքերը փոխվել են։ Հատկացված հողատարածքում դպրոցի կառուցման համար պարտադիր է եղել մեծ բարձրությամբ հենապատի կառուցումը», — որպես բացատրություն ներկայացրել են Քաղաքաշինության կոմիտեից։

Հետաքրքրվել էինք՝ արդյոք դա նշանակում է, որ ռելիեֆի և հողային պայմանների ճիշտ գնահատում չի արվել մինչև գնման մրցույթի հայտարարումը, ինչի արդյունքում պետբյուջեից հավելյալ գումարներ են հատկացվել շինաշխատանքների համար։

Ի պատասխան՝ Քաղշինից տեղեկացրել են, որ համայնքի հատկացրած հողատարածքը միակ տարբերակն է եղել և այդ տարածքին այլընտրանք գյուղում չի եղել։ Սկզբնական նախագիծը ավելի ուշ փոփոխության է ենթարկվել և օրինակ՝ 7 մ բարձրությամբ հենապատը փոխարինվել է մինչև 12 մ բարձրությամբ երկաթբետոնե հենապատով, արդյունքում պայմանագրով սահմանված սկզբնական արժեքը 2023 թվականի նոյեմբերին կնքված համաձայնագրով 400 մլն դրամով ավելացվել է։

Այսպիսով, դպրոցի շինարարության մասին պայմանագրի կնքումից հետո փոխվում են մարզադաշտի և մասնաշենքերի դիրքերը, առաջանում է մեծ բարձրությամբ հենապատ կառուցելու անհրաժեշտություն։ Նախագծի փոփոխությունները և փաստաթղթավորումը ձգձգվում է․ միայն 2022 թվականի դեկտեմբերի 22-ին է տրվել շինթույլտվությունը։

Արդյունքում, սկզբնական շրջանում 743 մլն դրամ գնահատված դպրոցաշինության ծրագրի արժեքը դառնում է 1․2 մլրդ դրամ։ 

Խախտումներ շինարարությունում, գործը հասնում է դատարան

«Կանժիլստրոյի» հետ Քաղաքաշինության կոմիտեն կապերը խզել է 2025 թվականի փետրվարի 14-ին՝ միակողմանի լուծելով պայմանագիրը։ Քաղշինից ասում են՝ «Կանժիլստրոյը» շինարարական աշխատանքները կատարել է ժամկետների խախտումներով և որակի շեղումներով։ Բացի այդ, չի ներկայացրել պայմանագրով պահանջված փաստաթղթերը։

Պայմանագիրը միակողմանի խզելուց հետո, ընկերությունը դիմել է դատարան, շինարարությունը որոշ ժամանակով կանգ է առել, սակայն ապրիլին դատարանը մերժել է նրա պահանջը։ Մինչ այդ կատարված աշխատանքների համար «Կանժիլստրոյին» վճարվել էր շուրջ 266 մլն դրամ։

Fip.am-ի հարցմանն ի պատասխան Քաղաքաշինության կոմիտեից տեղեկացրել են, որ խախտումների համար «Կանժիլստրոյ» ընկերությունից գանձվել են տույժեր՝ ընդհանուր 244 հազար դրամ, ինչպես նաև պայմանագիրը միակողմանի լուծելու արդյունքում գանձվել է պայմանագրի ու որակավորման ապահովման գումար՝ ընդհանուր 122 մլն դրամ։

Նոր մրցույթ, նոր կապալառու

«Կանժիլստրոյի» հետ անհաջող համագործակցությունից հետո դպրոցի կառուցումը շարունակելու համար այս տարվա մայիսին երկու անգամ հրատապ բաց մրցույթներ են հայտարարվել, որոնք սակայն չեն կայացել՝ մասնակից չի եղել։ Հունիսին արդեն ստիպված առանց մրցույթի մեկ անձից գնման միջոցով պայմանագիր են կնքել նոր կապալառուի հետ։

Նոր կապալառուն «Պրոմ Գրուպ» ՍՊ ընկերությունն է, որը, ըստ պայմանագրի, պարտավորվում է կատարել Դովեղի դպրոցի շինարարության մնացորդային աշխատանքները։ Գնման հրավերով այդ աշխատանքների իրականացման համար սահմանված գինը կազմել է 1 մլրդ 55 մլն դրամ, սակայն կազմակերպությունն առաջարկել է 985 մլն դրամ, և պայմանագիրը կնքվել է կապալառուի առաջարկած գումարով։

Աշխատանքներն ավարտելու համար այս կազմակերպությանը տրվել է 365 օրացուցային օր ժամանակ։

«2020 թվականից կնքված պայմանագրով նախատեսված Դովեղի դպրոցի կառուցման ծրագիրը վերջապես ավարտին կհասնի։ Քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահը հանձնարարել է շինարարական աշխատանքները կատարել արագ տեմպով ու պատշաճ որակով, դպրոցի շենքի և հենապատի կառուցումն իրականացնել զուգահեռաբար՝ կանխելով առաջացած ռիսկերը»,- հուլիսի 4-ին տարածած հաղորդագրության մեջ նշել են Կոմիտեից։

Տեխնիկական հսկողության խնդիրը կամ նոր շինարարություն՝ հին տեխհսկողով

Շինարարության նկատմամբ տեխնիկական հսկողությունը շարունակում է իրականացնել «Միքնար» ՍՊ ընկերությունը, որը դեռ առաջին փուլում էր պատասխանատու շինարարության որակի համար։

Ընկերության պարտականությունն է շինարարական մատյանում գրանցել շինարարական բոլոր փուլերը և ապահովել որակի վերահսկողությունը։

Սակայն Fip.am-ը շինհրապարակում չի տեսել տեխհսկողություն իրականացնող ընկերության ներկայացուցչի, ինչպես նաև չի ունեցել հասանելիություն նախորդ կապալառուի մասնակցությամբ շինարարական աշխատանքների վարման մատյանին, իսկ Քաղշինը մեր հարցմանն ի պատասխան, մերժել է մատյանի պատճեն տրամադրել՝ պատճառաբանելով, որ այն մնացել է նախկին կապալառուի մոտ՝ «պայմանավորված պայմանագրի միակողմանի խզմամբ և շինարարական աշխատանքների անավարտությամբ»։

Նկատենք՝ նոր կապալառուն սկսել է շինարարական աշխատանքը, սակայն նոր շինարարական աշխատանքների վարման մատյան շինհրապարակում չկար, ինչը պահանջվում է իրավական ակտերով։

Հետաքրքրվել էինք, թե ինչպե՞ս է ստացվել, որ նոր կապալառուի հետ կնքված պայմանագրից հետո ևս տեխհսկող է շարունակում մնալ «Միքնար» ՍՊԸ-ն և ինչո՞ւ նոր մրցույթ չի հայտարարվել, և վերջապես պատասխանատվության ի՞նչ միջոցներ են կիրառվել նախորդ մրցույթի հաղթողի կողմից փաստացի չիրականացված աշխատանքները հսկելու ծառայության համար։

Քաղաքաշինության կոմիտեի պատասխանից պարզվում է, որ չնայած բացթողումներին՝ «Միքնարին» միայն բանավոր նախազգուշացում է տրվել՝ «պարտավորությունները լիարժեք կատարելու պահանջով»։ Պետական մարմինը բացատրում է, որ շինարարության վերսկսումը չհետաձգելու համար անհրաժեշտ էր շարունակել աշխատել նույն տեխհսկողի հետ։

Այդուհանդերձ, այս դպրոցի շինարարության ընթացքի հետ կապված մի քանի հարց բաց է մնում՝ եթե երկու անգամ ժամանակ կար մրցույթ հայտարարելու, նոր կապալառու գտնելու համար, ապա ինչո՞ւ չկար ժամանակ նոր տեխհսկող գտնելու, ինչպե՞ս է հնարավոր մատյանի բացակայություն շինարարության ընթացքում, ինչո՞ւ է հին պայմանագիրը դեռ ուժի մեջ, եթե Քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի նոր հրամանով հսկողը պարտավոր է լինել շինհրապարակում։

«Միքնարի» կապը նախկին նախարարի հետ

Այս ընկերության գործունեությանը «Փաստերի ստուգման հարթակն» ավելի վաղ այլ առիթով անդրադարձել է․ պարզել էինք, որ այն սերտ կապ ունի Ներքին գործերի նախկին նախարար Վահե Ղազարյանի հետ։ Շինարարական աշխատանքների տեխնիկական հսկողության ծառայություններ մատուցող «Միքնար» ընկերությունը սկզբում գրանցված է եղել Փառանձեմ Նազինյանի անունով։ Վերջինը Իջևանի ավագանու ՔՊ-ական անդամ Խաչատուր Համզյանի կինն է։ Համզյանը և նախկին ոստիկանապետ, ՆԳ նախկին նախարար Վահե Ղազարյանի կինը ազգականներ են (Խաչատուր Համզյանի մայրը Վահե Ղազարյանի կնոջ՝ Լուսինե Մելիքսեթյանի հորաքույրն է-խմբ․)։

Վիճակագրությունը ցույց է տվել, որ այս ընկերության գործերը կտրուկ լավացել են հենց Ղազարյանի նշանակվելուց հետո։

Այսպիսով, Դովեղի դպրոցի շինարարությունը մեկնարկել է դեռ 2020 թվականին։ 5 տարվա ընթացքում ծրագրի արժեքը շուրջ 26 տոկոսով աճել է, առաջին կապալառուի հետ պայմանագիրը լուծվել է խախտումների պատճառով, իսկ երեխաները շարունակում են սովորել հին շենքում։

Թեպետ նոր կապալառուն խոստացել է շինաշխատանքներն ավարտել մեկ տարվա ընթացքում, այդուհանդերձ վերահսկողությունը կրկին վստահված է մի ընկերության, որը նախկինում աչք է փակել թույլ տրված խախտումների վրա։

Հասմիկ Համբարձումյան

Նյութի աղբյուր` Փաստերի ստուգման հարթակ

Համաձայն Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի 2025 թվականի ստուգումների ծրագրի՝ ստուգում է իրականացվել «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ի «Նոյեմբերյանի անտառտնտեսություն» մասնաճյուղում, որը ներառել է 2021թ. հոկտեմբերից 2025թ. օգոստոս ժամանակահատվածը:

Ստուգումների արդյունքում հայտնաբերվել և արձանագրվել է տարբեր տեսակի ու տրամագծերի ապօրինի հատված 236 ծառ։ Բուսական աշխարհին պատճառված վնասի չափը կազմել է 25․432․500 դրամ: Այս մասին տեղեկացնում է Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմինը:

Կնքվել են հողօգտագործման վարձակալական պայմանագրեր, որոնք չեն համապատասխանում անտառտնտեսության կառավարման պլանին, բուսական աշխարհին պատճառվել է 343․500դրամի վնաս։

Արձանագրվել է 1156քմ մակերեսով անտառային հողի զավթում, որի տարածքում առանց համապատասխան կառուցապատման թույլտվության կառուցվել է 2 շինություն՝ բուսական աշխարհին պատճառելով 365․120դրամի վնաս։

Անտառտնտեսության տարածքում արձանագրվել է ապօրինի ընդերքօգտագործում, որի հետևանքով անտառային ֆոնդի հողային ռեսուրսներին պատճառվել է 7.492․500դր. վնաս։

Անտառկառավարողի կողմից չեն պահպանվել նաև հակահրդեհային անվտանգության կանոնները։

Ստուգման արդյունքներով առերևույթ հանցանքի մասին հաղորդում է ներկայացվել ՀՀ քննչական կոմիտե։