Հայ առաքելական եկեղեցին այսօր տոնում է Ս. Աստվածածնի Վերափոխման տոնը՝ Խաղողօրհնեքը։
Այն Հայ եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից չորրորդն է և Տիրամորը նվիրված տոներից ամենահինը:
Ավանդության համաձայն՝ Ս. Կույսը Հիսուս Քրիստոսի խաչելությունից հետո շուրջ 12 տարի ապրում է Երուսաղեմում՝ Ս. Հովհաննես Ավետարանչի խնամատարության ներքո: Եվ մի օր Գաբրիել հրեշտակապետից ստանում է երկրից երկինք վերափոխման ավետիսը. «Ուրախացի՛ր, բերկրյալդ կանանց մեջ, քանզի քեզ կանչում է մեր Արարիչը, քո Միածին Որդին»:
Սուրբ Աստվածածինն այս բարի լուրը հայտնում է իր ազգականներին, բոլոր քրիստոնյաներին և առաքյալներին` պատվիրելով իրեն թաղել Գեթսեմանիի ձորակում: Ապա Սուրբ Կույսը Ս. Հովհաննեսին խնդրում է մատուցել աստվածային Պատարագ, որպեսզի հաղորդվի իր Միածին Որդու Մարմնին ու Արյանը: Այդժամ Ս. Հովհաննեսը Հիսուսի մայր Ս. Մարիամի և նրա ընկերակից կանանց հետ ելնում է Վերնատուն և այնտեղ կատարում Պատարագի սուրբ խորհուրդը: Մինչ նա մատուցում էր գոհության աղոթքը, հանկարծակի որոտ է լսվում, և Ս. Հովհաննեսին սկսում են ձայնակցել սուրբ առաքյալները, ում Սուրբ Հոգին նույն պահին ժողովել էր աշխարհի տարբեր ծայրերից: Ս. Հովհաննես Ավետարանիչը վերցնում է կիպարիսի մի փայտ և դրա վրա կերպաձևում Ս. Տիրամոր պատկերը, որպեսզի նրա վերափոխումից հետո այդ սրբությունը մնա իրենց մոտ: Ապա առաքյալները խնդրում են Ս. Տիրամորը, որպեսզի նա փայտեղեն այդ անոթն իր աստվածատիպ դեմքի վրա դնի, օրհնի և իր բարեխոսությամբ խնդրի Տիրոջը, որպեսզի Նա այդ պատկերի միջոցով աշխարհին բարիքներ պարգևի:
Ամենօրհնյալ Սրբուհին, պատկերն իր սուրբ ձեռքերի մեջ վերցնելով, օրհնում է՝ խաչակնքելով և իր դեմքին դնելով: Երբ Ս. Կույսը ննջում է, նրա հոգին ելնում ու խառնվում է լուսեղեն զորքին, իսկ մահճում մնացած մարմինը չի այլակերպվում, այլ նրանից Սուրբ Հոգու շնորհն է բուրում անուշահոտ խնկի պես: Երանելի սուրբ առաքյալներն իրենց ուսերի վրա են վերցնում Աստվածամոր սուրբ նշխարները և ջահերով, մոմերով, սաղմոսերգությամբ ու օրհնությամբ առաջնորդվում դեպի Գեթսեմանի: Օրհնյալ մարմինը դնում են գերեզման և, ինչպես հարկն է, պահպանում երեք օր: Այդ օրերին անընդհատ հրեշտակների քաղցրաձայն փառաբանության երգեր էին լսվում: Երեք օր հետո՝ առավոտյան, անմարմինների բանակներն իջնում են գերեզմանի վրա:
Ապա մեր Տերը լուսափայլ ամպով ու հրեշտակներով մոտենում է Ս. Կույսի գերեզմանին և կնքված գերեզմանից, առանց կնիքը խախտելու, վերցնում է աստվածընկալ մարմինն ու վերանում երկինք:
Վերափոխման տոնին բոլոր եկեղեցիներում կատարվում է խաղողօրհնության կարգ:
Բոլոր պտուղներից առավել օրհնվում է խաղողի ողկույզը, քանի որ Տերը խաղողի որթը ամենազորավոր ծառերից ավելի վեր բարձրացրեց և պատվեց առավել, քան մյուս տնկիները՝ Իրեն Խաղողի որթ անվանելով՝ ըստ այն խոսքի, թե. «Ես եմ ճշմարիտ որթատունկը» (Հովհ. 15:1):
Միածին Որդին Վերնատանը խորհրդավոր ընթրիքի ժամանակ գինին՝ խաղողի արյունը, Իր փրկական Արյան նյութը դարձրեց և Իր ձեռքերի մեջ վերցնելով՝ օրհնեց՝ ասելով. «Սա՛ է Նոր ուխտի Իմ Արյունը» (Մատթ. 26:28): Դրանով մենք ազատվեցինք մեղքերի ծառայությունից ու մահից:
Տավուշի թեմի եկեղեցիներում մատուցվեց Սուրբ Պատարագ, իսկ քարոզի ընթացքում հոգևորականները ներկայացրեցին տոնի խորհուրդը։ Սուրբ Կույսի վերափոխման հիշատակի այս օրը հավատքի զորեղացման, Քրիստոսի հետ ուխտի նորոգման լավագույն առիթն է։ Տոնի խորհուրդը միայն Սուրբ Աստվածածնի երկրային կյանքի ավարտի մասին չէ։ Այն հիշեցնում է, որ մահը վերջը չէ, այլ հավիտենական կյանքի շեմը։ Աստվածամոր վերափոխումը վկայությունն է այն հույսի, որ Քրիստոսի հետ ապրած կյանքը շարունակվում է նաև մահվանից հետո՝ հավերժության մեջ։ Այս տոնը հավատովոր քրիստոնյաներին կոչ է անում ամուր պահել հավատը, ապրել սիրով ու հավատարմությամբ և հայացքն ուղղել հավիտենական կյանքի խոստման վրա։
Վերափոխման տոնը Տավուշում արդեն ավանդաբար հաստատվել է նաև որպես Հաղարծին վանքի ուխտի օր։ Տոնի առթիվ վանական համալիրում կատարվեց նաև Խաղողօրհնեքի կարգ՝ Տավուշի թեմի առաջնորդական տեղապահ Սամվել վարդապետ Մխիթարյանի ձեռամբ։ Օրհնվեց խաղողի այս տարվա առաջին բերքը՝ բնության բերք ու բարիքի և մարդու աշխատանքի համար Աստծուն ուղղված շնորհակալության ու օրհնության աղոթքով։
Սուրբ Աստվածածնի վերափոխման խորհուրդը նաև հավերժական կյանքի հույսի մասին է։ Այն հավատացյալին հիշեցնում է՝ երկրային կյանքը վերջնակետ չէ․ Քրիստոսի հետ ապրած հավատով ճանապարհը շարունակվում է դեպի հավերժություն:
